آیا بحران تنگه هرمز وارد مرحله معامله سیاسی شده است؟
گزارش تازه شبکه خبری ایبیسی از مذاکرات غیرعلنی میان ایالات متحده و حکومت تهران، نشان میدهد که دو طرف در حال بررسی یک تفاهمنامه موقت برای کاهش تنشها در تنگه هرمز و باز کردن مسیر توافقی گستردهتر درباره پرونده هستهای هستند؛ توافقی که در صورت تحقق، میتواند معادلات جنگ و بحران انرژی در منطقه را تغییر دهد.
با این حال، مقامهای آگاه به ایبیسی تاکید کردهاند که «هنوز هیچ چیز به طور رسمی مورد توافق قرار نگرفته است»؛ عبارتی که نشان میدهد مذاکرات همچنان شکننده، پیچیده و پر از اختلافات حلنشده است.
توافق موقت برای مهار بحران هرمز
بر اساس این گزارش، تفاهمنامه یک صفحهای که دولت دونالد ترامپ پیشنهاد داده، شامل دو محور اصلی است:
کاهش کنترل و فشار حکومت تهران بر تنگه هرمز، و در مقابل، کاهش تدریجی محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا طی یک بازه ۳۰ روزه.
این پیشنهاد عملا نشان میدهد که بحران تنگه هرمز اکنون به مهمترین محور مذاکرات میان دو طرف تبدیل شده است. تنگهای که نه تنها شاهراه صادرات نفت منطقه محسوب میشود، بلکه به یکی از ابزارهای فشار راهبردی حکومت تهران در جنگ اخیر بدل شده است.
تحلیلگران معتقدند واشینگتن تلاش میکند بدون ورود به یک درگیری گستردهتر دریایی، امنیت عبور و مرور انرژی و تجارت جهانی را احیا کند؛ در حالی که حکومت تهران نیز بهدنبال کاهش فشار اقتصادی، شکستن محاصره و بازگشت بخشی از صادرات نفتی خود است.
اختلاف بر سر «عوارض عبور» از هرمز
یکی از مهمترین بخشهای این گزارش، اشاره به اختلافات باقیمانده درباره درخواست حکومت تهران برای دریافت عوارض از کشتیهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند.
این مسئله برای آمریکا و کشورهای غربی بسیار حساس است؛ زیرا پذیرش چنین خواستهای میتواند به معنای به رسمیت شناختن نوعی کنترل اقتصادی و سیاسی حکومت تهران بر یکی از مهمترین آبراههای جهان باشد.
از سوی دیگر، حکومت تهران احتمالا تلاش میکند از بحران کنونی برای تثبیت نفوذ خود بر تنگه هرمز و تبدیل آن به یک اهرم دائمی در معادلات منطقهای استفاده کند.
مذاکراتی بدون تضمین نهایی
ایبیسی گزارش داده که در روزهای اخیر چندین نسخه از پیشنویس تفاهمنامه میان مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی رد و بدل شده و دولت ترامپ اکنون منتظر پاسخ نهایی تهران درباره برخی بندهای کلیدی است.
با این حال، مقامهای آگاه تاکید کردهاند که این سند «بپذیر یا رها کن» نیست و همچنان امکان تغییر و مذاکره درباره مفاد آن وجود دارد.
این موضوع نشان میدهد که هر دو طرف هنوز از رسیدن به توافق نهایی فاصله دارند و بیشتر در تلاشاند از تشدید بحران جلوگیری کنند؛ بحرانی که ادامه آن میتواند به گسترش جنگ دریایی، اختلال بیشتر در بازار انرژی و فشار شدیدتر اقتصادی منجر شود.
پرونده هستهای؛ موضوعی که به آینده موکول شد
طبق گزارش ایبیسی، تفاهمنامه پیشنهادی تنها بهصورت کلی به برنامه هستهای حکومت تهران اشاره میکند و قرار است جزئیات اصلی در طول دوره ۳۰ روزه مذاکرات بعدی بررسی شود.
این مسئله نشان میدهد که اولویت فوری واشینگتن در شرایط کنونی، کنترل بحران امنیتی و بازگشایی نسبی مسیرهای دریایی است، نه حل کامل پرونده هستهای.
در واقع، به نظر میرسد آمریکا در مرحله فعلی بهدنبال «مدیریت بحران» است، نه دستیابی فوری به یک توافق جامع؛ زیرا ادامه جنگ و بیثباتی در خلیج، هزینههای سنگینی برای اقتصاد جهانی، بازار نفت و حتی وضعیت داخلی آمریکا ایجاد کرده است.
آیا حکومت تهران عقبنشینی میکند؟
پرسش اصلی اکنون این است که آیا حکومت تهران حاضر خواهد شد بخشی از فشار خود بر تنگه هرمز را کاهش دهد یا همچنان از این آبراه بهعنوان ابزار چانهزنی و فشار استفاده خواهد کرد؟
در هفتههای اخیر، محاصره دریایی، تهدید عبور کشتیها و افزایش تنش در خلیج، به یکی از مهمترین ابزارهای حکومت تهران برای مقابله با فشارهای آمریکا تبدیل شده است. اما همزمان، ادامه این وضعیت موجب تشدید انزوای سیاسی و فشار اقتصادی بر حکومت نیز شده است.
به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند دو طرف اکنون وارد مرحلهای شدهاند که «توافق موقت برای جلوگیری از فروپاشی بیشتر» را به ادامه رویارویی ترجیح میدهند؛ هرچند بیاعتمادی عمیق میان واشینگتن و حکومت تهران همچنان بزرگترین مانع هر توافق پایدار باقی مانده است.
سعیده بندر
