حمله به زیرساختهای حیاتی؛ اتهام جنایت جنگی علیه هر دو طرف درگیری
با گسترش درگیریهای نظامی میان آمریکا و حکومت تهران، دامنه حملات از اهداف نظامی فراتر رفته و گزارشهایی از آسیب دیدن زیرساختهای حیاتی غیرنظامی در ایران و کشورهای منطقه منتشر شده است؛ تحولاتی که میتواند پرسشهایی جدی درباره رعایت حقوق بینالملل بشردوستانه ایجاد کند.
در ایران، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن تأسیسات آبشیرینکن جاسک و همچنین آسیب به پلها و دیگر زیرساختهای غیرنظامی منتشر شده است. در سوی دیگر، مقامهای کویتی اعلام کردهاند حمله منتسب به حکومت تهران به یک نیروگاه برق و تأسیسات آبشیرینکن این کشور خسارت وارد کرده است.
بر اساس کنوانسیونهای ژنو و اصول حقوق بینالملل بشردوستانه، طرفهای درگیر موظفاند میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند و از حمله به تأسیساتی که برای بقای جمعیت غیرنظامی ضروری هستند، خودداری کنند؛ مگر آنکه این تأسیسات بهطور مؤثر برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار گیرند. آبشیرینکنها، نیروگاههای برق و دیگر زیرساختهای حیاتی، در صورت نداشتن کاربری نظامی، از حمایت ویژه برخوردارند.
کارشناسان حقوق بینالملل تأکید میکنند که اگر ثابت شود حملات به تأسیسات آب، برق یا دیگر زیرساختهای غیرنظامی بهطور عمدی و بدون ضرورت نظامی انجام شده است، چنین اقداماتی میتواند نقض حقوق بینالملل بشردوستانه باشد و در شرایط خاص، به عنوان جنایت جنگی مورد بررسی قرار گیرد.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران از جمله امید معماریان نیز گفتهاند که حمله به تأسیسات آبشیرینکن، در صورت اثبات غیرنظامی بودن آن، میتواند در مراجع بینالمللی از جمله دیوان کیفری بینالمللی قابل پیگیری باشد.
با این حال، در شرایط کنونی هنوز همه گزارشهای مربوط به حمله به این زیرساختها بهطور مستقل راستیآزمایی نشده و درباره کاربری برخی از اهداف نیز اطلاعات قطعی در دست نیست. از این رو، نمیتوان با قطعیت حقوقی گفت که هر دو طرف مرتکب جنایت جنگی شدهاند. آنچه میتوان گفت این است که اگر تحقیقات مستقل نشان دهد هر یک از طرفها عمداً و بدون توجیه نظامی به زیرساختهای غیرنظامی حفاظتشده حمله کردهاند، چنین اقداماتی میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
