چگونه چین به حکومت تهران در سرکوب معترضان کمک کرد؟ نقش فناوری چین در آموزش و زیرساخت در تشدید خشونتها
حکومت تهران در سالهای اخیر، بهویژه در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵ (۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶)، از فناوریها، آموزشها و زیرساختهای چینی برای نظارت، شناسایی و سرکوب گسترده معترضان استفاده کرده است. این همکاریها که عمدتاً از طریق شرکتهای چینی و بر اساس الگوی «دیکتاتوری دیجیتال» چین شکل گرفته، به حکومت تهران امکان داده تا اعتراضات را سریعتر شناسایی، ایزوله و با خشونت سرکوب کند.
این فناوریها نقش مستقیمی در تسهیل بازداشتها، قطع ارتباطات و استفاده از نیروی کشنده علیه معترضان داشتهاند.
شرکتهای چینی از جمله تیاندی تکنولوژیز، هایکویژن، داهوا و هواوی از تأمینکنندگان اصلی تجهیزات نظارتی برای ایران بودهاند.
تیاندی سیستمهای پیشرفته ویدئویی و تشخیص چهره را در اختیار نیروهای سپاه پاسداران و پلیس قرار داده است. این تجهیزات برای شناسایی معترضان در خیابانها و ردیابی شبکههای اعتراضی به کار رفته و طبق گزارشها، در سرکوب اعتراضات ۲۰۲۲ و همچنین اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ نقش مستقیم داشته است. ایالات متحده این شرکت را به دلیل نقش آن در سرکوب در ایران و منطقه سینکیانگ تحریم کرده است.
در کنار آن، شرکتهای هایکویژن و داهوا هزاران دوربین مداربسته هوشمند در شهرهای مختلف، بهویژه تهران، نصب کردهاند. این دوربینها با استفاده از هوش مصنوعی قادر به شناسایی رفتارهای «مشکوک» بوده و تصاویر را به مراکز کنترل سپاه پاسداران ارسال میکنند. این فناوری حتی پس از پایان تجمعات نیز برای شناسایی و بازداشت معترضان مورد استفاده قرار گرفته است.
این سیستمها به حکومت تهران کمک کردهاند تا پیش از گسترش اعتراضات، معترضان را شناسایی و نیروهای سرکوبگر را با دقت بیشتری هدایت کند؛ امری که در نهایت به افزایش خشونت و کشتار در خیابانها منجر شده است.
یکی از مهمترین ابزارهای کنترل اعتراضات، زیرساختهای اینترنتی و سانسور دیجیتال است که با همکاری چین توسعه یافته است.
چین نقش کلیدی در ایجاد و تقویت «شبکه اطلاعات ملی» ایران داشته است. شرکتهای هواوی و ZTE تجهیزات فیلترینگ پیشرفته، از جمله فناوری «بازرسی عمیق بستههای داده» (DPI)، و ابزارهای قطع اینترنت را در اختیار ایران قرار دادهاند.
در جریان اعتراضات اخیر، این فناوریها موجب قطعی گسترده اینترنت، اختلال در ارتباطات و جلوگیری از انتشار تصاویر سرکوب شد. بر اساس گزارشها، این زیرساختها از سال ۲۰۱۰ بهتدریج توسعه یافته و ایران در این حوزه الگوی «حاکمیت سایبری» چین را دنبال کرده است.
نتیجه این اقدامات، کاهش توان هماهنگی معترضان و جلوگیری از انتشار سریع تصاویر خشونتها بوده؛ عاملی که به حکومت فرصت بیشتری برای سرکوب داده است.
همکاری ایران و چین تنها به حوزه فناوری محدود نشده و شامل آموزش نیروهای امنیتی نیز بوده است.
از سال ۲۰۱۵، دانشگاه امنیت عمومی خلق چین برنامههای آموزشی ویژهای برای افسران ایرانی، عمدتاً از سپاه پاسداران، برگزار کرده است. این دورهها شامل آموزشهایی در زمینه «کنترل جمعیت»، «مقابله با ناآرامیها» و استفاده از فناوریهای نظارتی بوده است.
در دسامبر ۲۰۲۵، همزمان با افزایش تنشها پیش از آغاز اعتراضات، سفیر ایران در چین از این دانشگاه بازدید کرده و بر گسترش «همکاری عملی» تأکید کرده است.
این آموزشها به انتقال مستقیم روشهای کنترل و سرکوب خیابانی از چین به نیروهای ایرانی انجامیده و به افزایش کارایی عملیات سرکوب کمک کرده است.
در جریان خیزش سراسری دسامبر ۲۰۲۵ تا ژانویه ۲۰۲۶، نقش این فناوریها و همکاریها بهوضوح دیده شد:
دوربینهای نظارتی چینی به شناسایی سریع معترضان و بازداشتهای گسترده کمک کردند.
قطع اینترنت با استفاده از فناوریهای چینی مانع از انتشار زنده تصاویر سرکوب شد.
گزارشهای متعدد بینالمللی تأکید دارند که این ابزارها نقش تعیینکنندهای در سرعت و شدت سرکوب داشتهاند.
در کنار این موارد، چین از نظر سیاسی نیز از اقدامات حکومت تهران حمایت کرده و هرگونه انتقاد خارجی را رد کرده است.
بررسیها نشان میدهد که کمک چین به ایران نه از طریق ارسال مستقیم سلاح، بلکه از مسیر ارائه فناوری، آموزش و زیرساختهای کنترلی صورت گرفته است؛ آنچه از آن به عنوان «سرکوب بهعنوان سرویس» یاد میشود.
این همکاری باعث شده معترضان بهراحتی شناسایی شوند، ارتباطات آنها قطع گردد و حکومت بتواند با هزینه سیاسی کمتر، سرکوب را اجرا کند. بهاینترتیب، الگوی کنترل و نظارت چین، بهویژه تجربه سینکیانگ، به شکل محسوسی در مدیریت اعتراضات در ایران به کار گرفته شده است.
این گزارش بر اساس منابعی چون ARTICLE 19، Kharon، Newsweek، CNN و والاستریت ژورنال تهیه شده و نشان میدهد که بدون این پشتیبانی فنی، سرکوب اعتراضات در ایران به این سطح از شدت و سرعت نمیرسید.
سعیده بندر
