خاکسپاری،چهار ماه پس از مرگ علی خامنهای؛ حکومتی که تنها نامی از آن باقی مانده است
چهار ماه از کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل به مجتمع بیت رهبری در تهران میگذرد؛ اما فضای امنیتی در سراسر کشور همچنان ادامه دارد و حکومت تهران هنوز نتوانسته است شرایط عادی را به جامعه بازگرداند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، علی خامنهای بامداد ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) در جریان حملات هوایی به محل اقامتش کشته شد. رسانههای رسمی حکومت تهران یک روز بعد خبر مرگ او را تأیید کردند. به دلیل ادامه جنگ، بیثباتی امنیتی و نگرانی از واکنشهای مردمی، مراسم خاکسپاری او بیش از ۱۲۵ روز به تعویق افتاد و سرانجام در تیرماه ۱۴۰۵ برگزار شد.
تدابیر امنیتی بیسابقه
همزمان با برگزاری مراسم خاکسپاری، حکومت تهران تدابیر امنیتی گستردهای را در تهران و بسیاری از شهرهای دیگر به اجرا گذاشت. حضور سنگین نیروهای سپاه، بسیج، یگانهای ویژه و دستگاههای اطلاعاتی نشان میداد که حکومت بیش از هر چیز نگران اعتراضهای مردمی و بروز ناآرامی است.
به گفته منابع محلی، حکومت از هفتهها پیش از برگزاری مراسم، کنترل شدید امنیتی را در مراکز استانها و شهرهای حساس آغاز کرده بود. بسیاری از فعالان سیاسی، مدنی و خانوادههای زندانیان تحت نظر قرار گرفتند و محدودیتهای امنیتی در نقاط مختلف افزایش یافت.
هراس از اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ تیر
یکی از دلایل اصلی این فضای امنیتی، نگرانی حکومت از فراخوانهای منتشرشده برای برگزاری اعتراضهای مردمی در روزهای ۱۸ و ۱۹ تیر عنوان میشود. این فراخوانها در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای یافت و نهادهای امنیتی تلاش کردند با افزایش حضور نیروهای خود، از شکلگیری هرگونه تجمع اعتراضی جلوگیری کنند.
این سطح از آمادهباش نشان میدهد که با وجود برگزاری مراسم رسمی خاکسپاری، حکومت همچنان از احتمال بروز اعتراضهای گسترده مردمی بیم دارد.
تلاش برای نمایش عادی بودن اوضاع
در هفتههای گذشته، رسانههای وابسته به حکومت و نهادهای تبلیغاتی آن کوشیدند تصویری عادی از وضعیت کشور ارائه دهند. در همین چارچوب، گروههایی از هواداران حکومت در خیابانها حضور یافتند و تلاش شد این پیام القا شود که ساختار سیاسی کشور همچنان پایدار است و جامعه دچار بحران نشده است.
برخی ناظران معتقدند حکومت تلاش کرده است با برگزاری برنامههای تبلیغاتی، مراسم مذهبی و تجمعهای سازماندهیشده، از شکلگیری فضای سوگواری عمومی جلوگیری کرده و تصویری از ثبات و کنترل کامل اوضاع ارائه دهد.
سپاه؛ قدرت واقعی پس از خامنهای
تحولات چهار ماه گذشته نشان میدهد که پس از مرگ علی خامنهای، ساختار سنتی جمهوری اسلامی دچار تغییرات اساسی شده است. اگرچه مجتبی خامنهای بهعنوان جانشین معرفی شده، اما بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که قدرت واقعی بیش از آنکه در اختیار او باشد، در دست فرماندهان سپاه پاسداران قرار گرفته است.
در عمل، سپاه پاسداران با استفاده از نام و جایگاه مجتبی خامنهای، مدیریت بخش عمدهای از ساختار سیاسی، امنیتی و نظامی کشور را در اختیار گرفته و تصمیمهای کلان توسط فرماندهان این نهاد اتخاذ میشود.
به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند حکومت تهران امروز بیش از هر زمان دیگری به یک ساختار امنیتی ـ نظامی تبدیل شده و نهادهای سیاسی و مذهبی نقش کمرنگتری نسبت به گذشته ایفا میکنند.
هشدار دوباره سپاه به آمریکا و اسرائیل
همزمان با آغاز مراسم خاکسپاری، سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای بار دیگر آمریکا و اسرائیل را به «خطای محاسباتی» هشدار داد و اعلام کرد هرگونه اقدام علیه ایران با پاسخی «قاطع و کوبندهتر از همیشه» روبهرو خواهد شد.
در این بیانیه آمده است که سپاه همراه با سایر نیروهای مسلح در بالاترین سطح آمادگی رزمی قرار دارد و این آمادگی صرفاً یک نمایش نظامی نیست، بلکه پیامی سیاسی برای دشمنان جمهوری اسلامی محسوب میشود.
سپاه همچنین با اشاره به «خونخواهی» علی خامنهای، تأکید کرد که سیاست تقابل با آمریکا و اسرائیل ادامه خواهد یافت.
خاکسپاری پس از ۱۲۵ روز
حملات آمریکا و اسرائیل در نخستین روز جنگ، محل اقامت علی خامنهای را هدف قرار داد و او به همراه شماری از فرماندهان ارشد نظامی و مقامهای حکومتی کشته شد.
ادامه درگیریهای نظامی، نگرانیهای امنیتی و احتمال واکنشهای مردمی موجب شد مراسم خاکسپاری او بیش از چهار ماه به تعویق بیفتد؛ اتفاقی که در تاریخ حکومت تهران بیسابقه محسوب میشود.
تا زمان برگزاری مراسم نیز مشخص نبود که مجتبی خامنهای بهصورت علنی در میان جمعیت حاضر خواهد شد یا خیر؛ موضوعی که خود بازتابدهنده نگرانیهای امنیتی حکومت و ارزیابی آن از وضعیت شکننده داخلی بود.
حکومتی که مشروعیت خود را از دست داده است
چهار ماه پس از مرگ علی خامنهای، حکومت تهران همچنان با بحران مشروعیت، شکافهای درونی و نگرانیهای امنیتی روبهرو است. برگزاری مراسم خاکسپاری در فضایی کاملاً امنیتی، ادامه تهدیدهای سپاه علیه آمریکا و اسرائیل، و استقرار گسترده نیروهای نظامی در شهرهای مختلف، همگی نشان میدهد که حکومت بیش از آنکه در پی نمایش اقتدار باشد، در تلاش برای جلوگیری از بروز نارضایتیهای داخلی است.
از نگاه بسیاری از ناظران، جحکومت تهران پس از مرگ خامنهای وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، سپاه پاسداران بیش از هر زمان دیگری به بازیگر اصلی قدرت تبدیل شده و ساختار سیاسی کشور بیش از گذشته ماهیتی امنیتی و نظامی پیدا کرده است.
سعیده بندر
