چرا ترامپ به چین سفر کرد؟
دیپلماسی واشینگتن میان بحران خلیج، جنگ تعرفهها و مهار حکومت تهران
سفر دونالد ترامپ به چین را نمیتوان تنها یک دیدار دیپلماتیک عادی میان دو قدرت اقتصادی جهان دانست. این سفر در شرایطی انجام میشود که جهان با مجموعهای از بحرانهای همزمان، از جنگ تعرفهای میان واشینگتن و پکن گرفته تا تنش بر سر تایوان و بحران فزاینده در خلیج و تنگه هرمز، روبهرو است. در این میان، حکومت تهران و نقش آن در بیثباتی منطقهای، یکی از عوامل مهمی است که به این سفر ابعاد راهبردی داده است.
ترامپ از سالها پیش چین را مهمترین رقیب اقتصادی آمریکا معرفی کرده بود. او در دوره نخست ریاستجمهوری خود جنگ تجاری گستردهای علیه پکن آغاز کرد و صدها میلیارد دلار کالاهای چینی را هدف تعرفههای سنگین قرار داد. اما اکنون، پس از سالها تنش اقتصادی و ناکامی در وادار کردن چین به عقبنشینی کامل، واشینگتن بهدنبال نوعی «رقابت مدیریتشده» با پکن است؛ رقابتی که در آن دو طرف تلاش میکنند از تبدیل اختلافات اقتصادی و امنیتی به رویارویی مستقیم جلوگیری کنند.
یکی از مهمترین دلایل سفر ترامپ به چین، بحران خلیج و نگرانی از گسترش تنشها با حکومت تهران است. چین بزرگترین خریدار نفت حکومت تهران به شمار میرود و هرگونه بیثباتی در تنگه هرمز میتواند مستقیما امنیت انرژی پکن را تهدید کند. در مقابل، واشینگتن نیز تلاش میکند با افزایش فشار اقتصادی و نظامی علیه حکومت تهران، مسیرهای تامین مالی سپاه پاسداران و شبکههای منطقهای جمهوری اسلامی را محدود کند. همین تضاد منافع، چین را به بازیگری کلیدی در معادلات خلیج تبدیل کرده است.
از نگاه دولت ترامپ، همکاری نسبی با چین میتواند به کنترل بحران انرژی و جلوگیری از جهش شدید قیمت نفت کمک کند. به همین دلیل، واشینگتن تلاش دارد پکن را به سمت مدیریت رفتار حکومت تهران سوق دهد؛ هرچند چین همزمان تمایل ندارد روابط اقتصادی خود با جمهوری اسلامی را از دست بدهد.
در کنار بحران خلیج، مسئله تایوان نیز بخش مهمی از گفتوگوهای ترامپ و شی جینپینگ را تشکیل میدهد. چین خواهان کاهش حمایت نظامی آمریکا از تایوان است و در مقابل، ترامپ تلاش میکند از این پرونده بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات اقتصادی و تجاری استفاده کند. این موضوع نشان میدهد که سفر ترامپ صرفا اقتصادی نیست، بلکه بخشی از یک معامله بزرگتر ژئوپلیتیکی میان دو قدرت جهانی است.
موضوع فناوری و رقابت بر سر هوش مصنوعی و نیمهرساناها نیز در مرکز این سفر قرار دارد. آمریکا در سالهای اخیر محدودیتهای گستردهای بر صادرات تراشههای پیشرفته به چین اعمال کرده، اما همزمان بخشی از این محدودیتها را کاهش داده تا از تشدید تنش جلوگیری کند. پکن نیز تهدید کرده در صورت ادامه فشارهای واشینگتن، اقدامات متقابل انجام خواهد داد.
با وجود همه اختلافها، دو طرف بهخوبی میدانند که اقتصاد جهانی توان تحمل یک رویارویی کامل میان آمریکا و چین را ندارد. به همین دلیل، سفر ترامپ به پکن تلاشی برای حفظ تعادل میان رقابت و همکاری است؛ الگویی که پیشتر نیز در روابط روسایجمهوری آمریکا و چین دیده شده بود.
با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این سفر میتواند به کاهش واقعی تنشها منجر شود یا تنها یک آتشبس موقت در رقابت فزاینده واشینگتن و پکن خواهد بود؟ بسیاری از تحلیلگران معتقدند بحران خلیج، مسئله حکومت تهران و رقابت بر سر تایوان همچنان میتوانند هر لحظه روابط دو کشور را وارد مرحلهای تازه از تنش کنند.
