مجازات میدانی عراقچی؛ وقتی ماشین شعارسازی حکومت تهران علیه مهره‌های خودش می‌چرخد

حضور عباس عراقچی در مراسمی که حکومت تهران آن را نماد «وحدت» و «حمایت مردمی» معرفی می‌کرد، به صحنه‌ای غیرمنتظره برای یکی از بلندپایه‌ترین مقام‌های دستگاه دیپلماسی این حکومت تبدیل شد. در حالی که انتظار می‌رفت چنین مراسمی نمایش انسجام سیاسی باشد، شعارهای تند بخشی از حاضران علیه وزیر امور خارجه نشان داد شکاف‌های درون جریان حامی حکومت، بیش از گذشته به عرصه عمومی کشیده شده است.

بر اساس تصاویر و گزارش‌های منتشرشده، گروهی از حاضران با سر دادن شعارهایی از جمله «مرگ بر وطن‌فروش خائن» و «بی‌شرف، بی‌شرف» عراقچی را هدف قرار دادند؛ شعارهایی که سال‌ها از سوی جریان‌های تندرو علیه منتقدان و مخالفان حکومت تهران به کار گرفته می‌شد، اما این بار یکی از چهره‌های ارشد خود حکومت را نشانه رفت.

این اتفاق تنها یک حاشیه در یک مراسم سیاسی نیست، بلکه نشانه‌ای از تغییر رفتار بخشی از پایگاه سنتی حکومت تهران است؛ جریانی که دیگر میان «خودی» و «غیرخودی» مرز روشنی قائل نیست و هر مقام یا مسئولی را که با دیدگاه‌هایش همسو نباشد، در معرض حملات لفظی قرار می‌دهد.

بازگشت ادبیات حذف به درون حکومت

در چهار دهه گذشته، حکومت تهران بارها از تجمع‌های خیابانی، شعارهای سازمان‌یافته و فضای احساسی برای تحت فشار قرار دادن منتقدان داخلی و خارجی بهره گرفته است. بسیاری از چهره‌های سیاسی، روزنامه‌نگاران، فعالان مدنی و حتی مسئولان پیشین حکومت، در مقاطع مختلف هدف همین ادبیات قرار گرفته‌اند.

اکنون همان سازوکار علیه یکی از اعضای کابینه به کار گرفته شده است؛ اتفاقی که نشان می‌دهد ابزارهایی که سال‌ها برای حذف مخالفان ساخته و تقویت شدند، امروز به درون ساختار قدرت بازگشته‌اند.

شکافی که دیگر پنهان نیست

شعارهای علیه عراقچی را می‌توان بازتاب اختلاف‌های عمیق‌تر در ساختار حکومت تهران دانست. پس از تحولات اخیر و افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی، رقابت میان طیف‌های مختلف قدرت آشکارتر شده و هر جریان تلاش می‌کند مسئولیت ناکامی‌ها را متوجه رقیب داخلی کند.

در چنین فضایی، وزیر امور خارجه که در سال‌های اخیر یکی از چهره‌های اصلی سیاست خارجی حکومت بوده، برای بخشی از جریان‌های تندرو به نمادی از سیاست‌هایی تبدیل شده که آن‌ها آن را ناکارآمد یا امتیازدهنده می‌دانند. از همین رو، مراسمی که قرار بود نمایش همبستگی باشد، به محلی برای تسویه‌حساب سیاسی تبدیل شد.

فرسایش انسجام در بدنه حامی حکومت

آنچه در این مراسم رخ داد، تنها توهین به یک مقام دولتی نبود؛ بلکه نشانه‌ای از فرسایش انسجام در میان نیروهایی است که حکومت تهران سال‌ها آن‌ها را به عنوان حامیان اصلی خود معرفی کرده است. وقتی شعارهایی که زمانی علیه مخالفان سر داده می‌شد، این‌بار متوجه یکی از عالی‌ترین مقام‌های حکومتی می‌شود، این پرسش مطرح می‌شود که آیا حکومت همچنان توان کنترل نیروهایی را دارد که خود در شکل‌گیری و تقویت آن‌ها نقش داشته است؟

از این منظر، آنچه برای عراقچی رخ داد، صرفاً یک برخورد احساسی نبود؛ بلکه نمادی از بازگشت فرهنگ حذف و تخریب به قلب ساختار قدرت است؛ فرهنگی که اکنون بیش از آنکه مخالفان را هدف بگیرد، گریبان مهره‌های خود حکومت تهران را گرفته است.