فوربس: مسیر پلوتونیوم نیروگاه بوشهر میتواند بزرگترین خلأ توافق هستهای ترامپ با حکومت تهران باشد
نشریه فوربس در تحلیلی هشدار داده است که تمرکز توافق ۱۴ مادهای میان دولت دونالد ترامپ و حکومت تهران بر محدودسازی غنیسازی اورانیوم، ممکن است یکی از مهمترین مسیرهای بالقوه دستیابی به سلاح هستهای، یعنی پلوتونیوم حاصل از سوخت مصرفشده نیروگاه هستهای بوشهر، را نادیده گرفته باشد.
این تحلیل که به قلم ایلان برمن منتشر شده، میگوید کاخ سفید توافق جدید را گامی برای حل پایدار بحران هستهای معرفی کرده است، اما تمرکز این توافق عمدتاً بر برنامه غنیسازی اورانیوم است و به گفته نویسنده، مسیر دوم تولید مواد شکافتپذیر، یعنی بازفرآوری پلوتونیوم، همچنان میتواند به نقطه ضعف اصلی این توافق تبدیل شود.
نگرانی درباره مسیر دوم تولید سلاح هستهای
برمن در این گزارش مینویسد که طی سالهای گذشته، بخش عمده مذاکرات و فشارهای بینالمللی بر فعالیتهای غنیسازی اورانیوم حکومت تهران متمرکز بوده است؛ در حالی که این حکومت از نظر فنی توانایی بهرهبرداری از مسیر پلوتونیوم را نیز در اختیار دارد. او با اشاره به سابقه پنهانکاری برنامه هستهای حکومت تهران، استدلال میکند که در صورت فراهم شدن شرایط، این گزینه نیز میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
به نوشته فوربس، کانون این نگرانی نیروگاه هستهای بوشهر است؛ تأسیساتی که از اواسط دهه ۱۹۹۰ با همکاری شرکت دولتی روسی «روساتم» ساخته شد. این گزارش میافزاید روسیه علاوه بر ساخت نیروگاه، سالها مدیریت آن را بر عهده داشت و زیرساختهای فنی لازم برای توسعه برنامه هستهای حکومت تهران را نیز فراهم کرد.
برآورد درباره ذخایر پلوتونیوم
فوربس در ادامه با استناد به ارزیابی هنری سوکولسکی، رئیس «مرکز آموزش سیاست منع گسترش سلاحهای هستهای»، مینویسد که نیروگاه بوشهر پس از حدود سه دهه فعالیت، حجم قابل توجهی سوخت مصرفشده تولید کرده است.
بر اساس این ارزیابی، حکومت تهران ممکن است حدود دو هزار و ۱۰۰ کیلوگرم پلوتونیوم قابل استفاده در سلاح در اختیار داشته باشد؛ مقداری که از نظر تئوریک برای تولید بیش از ۲۰۰ بمب هستهای کافی ارزیابی شده است. این برآورد، دیدگاه مطرحشده در تحلیل فوربس است و بیانگر ارزیابی نویسنده و منبع مورد استناد اوست.
تفاوت مسیر پلوتونیوم با غنیسازی اورانیوم
برمن در ادامه توضیح میدهد که از منظر فنی، تبدیل پلوتونیوم به هسته یک سلاح هستهای تفاوت بنیادینی با استفاده از اورانیوم غنیشده ندارد. هر دو فرایند شامل تبدیل ماده شکافتپذیر به فلز، قالبگیری و ماشینکاری آن است.
به گفته سوکولسکی، تفاوت اصلی در شیوه دستیابی به ماده اولیه است؛ زیرا پلوتونیوم از طریق بازفرآوری شیمیایی سوخت مصرفشده استخراج میشود؛ فرایندی که به گفته او میتواند در مقیاس محدود و بهصورت مخفیانه انجام شود. وی همچنین برآورد میکند که پس از دسترسی به ماده شکافتپذیر، آمادهسازی اجزای لازم برای ساخت یک بمب هستهای تنها چند هفته زمان نیاز خواهد داشت.
بوشهر؛ نقطه ضعف احتمالی توافق جدید
تحلیل فوربس همچنین به وضعیت کنونی ذخایر مواد هستهای حکومت تهران اشاره میکند. بر اساس این گزارش، بخش قابل توجهی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از جمله حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی، پس از حملات سال گذشته آمریکا و اسرائیل به برخی تأسیسات هستهای، نابود، پراکنده یا به مکانهای زیرزمینی منتقل شده است.
در مقابل، نویسنده تأکید میکند که سوخت مصرفشده حاوی پلوتونیوم همچنان در استخرهای نگهداری نیروگاه بوشهر قرار دارد و در صورت اتخاذ تصمیم سیاسی از سوی حکومت تهران، دسترسی به این مواد میتواند آسانتر باشد.
برمن این وضعیت را «ضعف ساختاری» توافق ۱۴ مادهای دولت ترامپ توصیف کرده و معتقد است همانگونه که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دولت باراک اوباما عمدتاً بر غنیسازی اورانیوم تمرکز داشت، توافق جدید نیز ممکن است مسیر پلوتونیوم را از قلم انداخته باشد؛ موضوعی که به اعتقاد او میتواند امکان حفظ ظرفیت بالقوه ساخت سلاح هستهای را برای حکومت تهران فراهم کند.
پیشنهادهایی برای جلوگیری از بازفرآوری پلوتونیوم
در بخش پایانی این تحلیل، چند راهکار برای کاهش این خطر ارائه شده است. از جمله این پیشنهادها، اعمال نظارت «تقریباً لحظهای» بر فعالیتهای مرتبط با سوخت مصرفشده نیروگاه بوشهر، فراتر از سازوکارهای کنونی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، عنوان شده است.
سوکولسکی همچنین پیشنهاد میکند سوخت مصرفشده از اختیار حکومت تهران خارج شود تا امکان دسترسی متخصصان هستهای به مواد اولیه لازم برای بازفرآوری پلوتونیوم از بین برود. او همچنین خواستار توقف طرحهای توسعه نیروگاه بوشهر شده تا میزان پلوتونیوم تولیدی در آینده افزایش نیابد.
فوربس در جمعبندی این تحلیل تأکید میکند که اگر هدف واشینگتن جلوگیری کامل از دستیابی حکومت تهران به سلاح هستهای باشد، سیاست هستهای آمریکا باید تمامی مسیرهای بالقوه تولید بمب اتمی، از جمله مسیر پلوتونیوم، را در کنار غنیسازی اورانیوم مسدود کند.
