شهرهای موشکی زیر خانههای مردم؛ چگونه حکومت تهران غیرنظامیان را به سپر انسانی تبدیل کرد؟
طی چهار دهه گذشته، حکومت تهران میلیاردها دلار از منابع کشور را صرف توسعه برنامه موشکی و ایجاد شبکهای گسترده از پایگاهها و شهرهای موشکی کرده است. آنچه امروز بیش از پیش مورد توجه تحلیلگران نظامی و امنیتی قرار گرفته، تنها ابعاد این برنامه نیست، بلکه محل استقرار بسیاری از این تأسیسات و ارتباط مستقیم آنها با مناطق مسکونی است؛ موضوعی که جان میلیونها شهروند را در معرض خطر قرار داده است.
بررسیهای منتشرشده درباره ساختار برنامه موشکی سپاه پاسداران نشان میدهد بخش قابل توجهی از مراکز تولید، مونتاژ، نگهداری و پرتاب موشکها در نزدیکی شهرها، روستاها و حتی در حاشیه مناطق پرجمعیت ساخته شدهاند. از خجیر و پارچین در اطراف تهران گرفته تا پایگاههای موشکی در نزدیکی اصفهان، تبریز، شیراز، کرمانشاه، خرمآباد و بندرعباس، بسیاری از این مراکز در مجاورت زندگی روزمره شهروندان قرار دارند.
تبدیل شهروندان به سپر انسانی
در حقوق بینالملل بشردوستانه، استقرار تجهیزات نظامی در میان مناطق غیرنظامی میتواند خطر تبدیل شدن مردم به «سپر انسانی» را افزایش دهد. هنگامی که یک تأسیسات نظامی در نزدیکی خانهها، مدارس، مراکز درمانی یا مناطق مسکونی قرار میگیرد، هرگونه درگیری نظامی میتواند مستقیماً جان غیرنظامیان را تهدید کند.
منتقدان حکومت تهران معتقدند سیاست ایجاد شهرهای موشکی در نزدیکی مراکز جمعیتی نهتنها با هدف حفاظت از این تأسیسات در برابر حملات خارجی انجام شده، بلکه عملاً مردم عادی را به بخشی از سامانه دفاعی حکومت تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، هر حمله احتمالی به مراکز نظامی میتواند تلفات غیرنظامی گستردهای برجای بگذارد.
امنیت حکومت یا امنیت مردم؟
حکومت تهران همواره برنامه موشکی را «ضامن امنیت کشور» معرفی کرده است. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا امنیت حکومت با امنیت شهروندان یکسان است؟
در حالی که بخش بزرگی از بودجه کشور صرف توسعه موشکها، تونلهای زیرزمینی و پایگاههای نظامی شده، بسیاری از مناطق ایران با مشکلات جدی اقتصادی، کمبود زیرساختهای آموزشی و درمانی، بحران آب و بیکاری مواجه هستند. منتقدان میگویند اولویت اصلی حاکمیت نه رفاه و امنیت مردم، بلکه حفظ ساختار قدرت و گسترش نفوذ منطقهای بوده است.
شهرهای موشکی؛ از بازدارندگی تا تهدید داخلی
برنامه موشکی حکومت تهران با هدف ایجاد بازدارندگی در برابر دشمنان خارجی توسعه یافت، اما گسترش این زیرساختها در میان مناطق مسکونی، یک تهدید داخلی نیز ایجاد کرده است. انفجارهای متعدد در مراکز موشکی طی سالهای گذشته نشان داده که حتی در شرایط صلح نیز این تأسیسات میتوانند جان شهروندان اطراف را به خطر بیندازند.
از انفجار پایگاه بیدگنه در سال ۱۳۹۰ تا حوادث مختلف در مراکز نظامی و صنعتی مرتبط با برنامه موشکی، بارها مشخص شده که وجود این تأسیسات در نزدیکی مناطق مسکونی میتواند پیامدهای سنگینی برای مردم داشته باشد.
گسترش شهرهای موشکی در مجاورت مناطق مسکونی، پرسشهای جدی درباره مسئولیت حکومت در قبال جان شهروندان ایجاد کرده است. اگرچه حکومت تهران این تأسیسات را بخشی از راهبرد دفاعی خود میداند، اما منتقدان معتقدند استقرار زیرساختهای نظامی در کنار خانههای مردم، عملاً غیرنظامیان را در معرض خطر دائمی قرار داده و آنان را به سپر انسانی برای حفاظت از داراییهای نظامی حکومت تبدیل کرده است.
در نهایت، این پرسش همچنان باقی است: آیا هدف اصلی این شبکه گسترده موشکی حفاظت از مردم بوده است، یا حفاظت از ساختار قدرتی که بقای خود را بر هر اولویت دیگری مقدم میداند؟
شبکه شهرها و پایگاههای موشکی حکومت تهران در چند خوشه اصلی پراکنده شدهاند. مهمترین شهرها و مناطق موشکی عبارتاند از:
خوشه تهران
- خجیر (جنوب شرق تهران)
- پارچین
- حکیمیه
- دهترکمن
- گرمدره
- بیدگنه (پادگان مدرس / الغدیر)
زنجیره تحقیق و تولید
- شاهرود
- گرمسار
خوشه اصفهان
- پایگاه احمد کاظمی (نجفآباد)
- بهارستان اصفهان
- مبارکه اصفهان
خوشه تبریز
- آمند (پادگان الزهرا)
- پایگاه موشکی جنوب تبریز (رادار تبریز)
- ارومیه
خوشه کرمانشاه
- پنجپله (پادگان امام حسن)
- تنگه کنشت
- کمیجه (هرسین)
- کنگاور
- قزانچی (پادگان شهدا)
خوشه شیراز
- پایگاه موشکی شمال شیراز (باجگاه)
- پایگاه موشکی جنوب شیراز (کفری)
خوشه مرکز
- قم
- کاشان
- خمین
لرستان و اهواز
- خرمآباد (پایگاه امام علی)
- دوکوهه دزفول
یزد
- پایگاه امام حسین (شهر موشکی گرانیتی یزد)
خوشه جنوبی اهواز در بوشهر و بندرعباس
- خورگو
- خورموج
- جم
- لار
- حاجیآباد
- برازجان
- کنگ
سایر پایگاهها
- کرمان
- زنجان
- ابهر
- آبیک
شهرهایی که تأسیسات موشکی در نزدیکی مناطق مسکونی آنها قرار گرفتهاند
- تهران/کرج /اصفهان / نجفآباد/ بهارستان/ مبارکه/ تبریز / ارومیه/ کرمانشاه / شیراز
- قم/ کاشان/ خمین/ خرمآباد/ دزفول / یزد/ بندرعباس/ برازجان/ خورموج / جم
- لار/ حاجیآباد/ زنجان/ ابهر/ آبیک / شاهرود/ گرمسار
در مجموع، گزارش از حدود ۳۰ تا ۴۰ پایگاه و شهر موشکی اصلی در نقاط مختلف جغرافیای ایران سخن میگوید که بسیاری از آنها در فاصلهای نزدیک به شهرها و مناطق مسکونی احداث شدهاند.
