تحریکات مشکوک نطنز؛آیا حکومت تهران در حال جابهجایی مواد هستهای است؟
همزمان با افزایش تنشها میان واشینگتن و حکومت تهران و ادامه مذاکرات بر سر برنامه هستهای حکومت تهران، یک اندیشکده آمریکایی از تحرکات «مشکوک» و اقدامات احتمالا دفاعی در مجتمع فوقمحرمانه «کلنگ گزلا» در نزدیکی نطنز خبر داده است؛ سایتی که در سالهای اخیر بارها بهعنوان یکی از مراکز احتمالی نگهداری تجهیزات یا مواد حساس هستهای مطرح شده است.
موسسه علوم و امنیت بینالمللی با استناد به تصاویر ماهوارهای اعلام کرد حکومت تهران احتمالا اقداماتی برای محدود کردن دسترسی به بخشی از تونلهای این مجموعه زیرزمینی انجام داده؛ اقدامی که میتواند نشانه افزایش نگرانی حکومت تهران از حملات احتمالی یا آمادهسازی برای انتقال تجهیزات و مواد مهم باشد.
مسدود شدن ورودی تونلها
بر اساس این گزارش، دو دهانه تونل شرقی سایت کلنگ گزلا در جنوب تاسیسات نطنز، بهطور جزئی با مواد خاکی خاکستری مسدود شدهاند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد این اقدام احتمالا از دوم اردیبهشت آغاز شده است؛ در حالی که تصاویر ثبتشده در ۱۲ فروردین، ورودی تونلها را کاملا باز و بدون مانع نشان میدادند.
به گفته این اندیشکده، حجم مواد خاکی به اندازهای است که عبور سریع خودروها را مختل میکند و برای بازگشایی کامل مسیر، استفاده از ماشینآلات سنگین ضروری خواهد بود.
با این حال، برخلاف سایتهای فردو و اصفهان، ورودیهای این تونلها بهطور کامل مسدود نشدهاند و هنوز امکان دسترسی محدود وجود دارد.
چرا کلنگ گزلا اهمیت دارد؟
کلنگ گزلا در سالهای اخیر به یکی از مرموزترین و حساسترین سایتهای مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
این مجموعه در عمق کوه ساخته شده و بر اساس برخی گزارشها، عمق آن فراتر از توان نفوذ بسیاری از بمبهای سنگرشکن آمریکایی عنوان شده است؛ موضوعی که باعث شده برخی کارشناسان آن را بهعنوان محل احتمالی نگهداری تجهیزات راهبردی یا ذخایر حساس هستهای در نظر بگیرند.
موسسه علوم و امنیت بینالمللی هشدار داده که تحرکات اخیر میتواند به معنای انتقال تجهیزات یا مواد ارزشمند به داخل این تونلها باشد؛ بهویژه آنکه پیشتر نیز شواهدی از پوشاندن و بتنریزی روی برخی تونلهای قدیمی این منطقه منتشر شده بود.
نگرانی از انتقال مواد هستهای
این نخستین بار نیست که نام کلنگ گزلا در ارتباط با احتمال جابهجایی مواد هستهای مطرح میشود.
پس از حملات آمریکا به تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان در تیرماه ۱۴۰۴، برخی کارشناسان غربی نسبت به احتمال انتقال ذخایر حساس هستهای حکومت تهران به سایتهای زیرزمینی عمیقتر، از جمله کلنگ گزلا، هشدار داده بودند.
اکنون گزارش تازه این اندیشکده بار دیگر این گمانهزنی را تقویت کرده که حکومت تهران ممکن است بخشی از زیرساختها یا مواد حساس هستهای خود را به مراکز امنتر منتقل کرده باشد؛ مراکزی که هدف قرار دادن آنها حتی برای آمریکا نیز دشوارتر خواهد بود.
همزمانی با مذاکرات حساس تهران و واشینگتن
انتشار این گزارش در شرایطی صورت میگیرد که مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و حکومت تهران درباره پایان جنگ و آینده برنامه هستهای وارد مرحله حساسی شده است.
پایگاه خبری آکسیوس گزارش داده دو طرف در حال بررسی یک یادداشت تفاهم موقت هستند و دونالد ترامپ نیز اعلام کرده انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی بخشی از توافق احتمالی خواهد بود.
اما مقامهای حکومت تهران تاکنون با انتقال ذخایر اورانیوم مخالفت کرده و غنیسازی را «خط قرمز» خود توصیف کردهاند.
در چنین فضایی، هرگونه تحرک در سایتهای زیرزمینی و فوقمحرمانه میتواند بر روند مذاکرات و ارزیابیهای امنیتی غرب تاثیر بگذارد؛ بهویژه اگر این تحرکات به معنای جابهجایی تجهیزات یا پنهانسازی مواد هستهای باشد.
اقدامات اخیر در کلنگ گزلا میتواند بخشی از راهبرد حکومت تهران برای حفظ توان بازدارندگی هستهای و افزایش امنیت زیرساختهای حساس در برابر حملات احتمالی باشد.
حکومت تهران تلاش میکند با انتقال بخشی از برنامه هستهای به مراکز عمیقتر و مقاومتر، هم خطر حملات نظامی را کاهش دهد و هم در مذاکرات، اهرم فشار خود را حفظ کند.
در مقابل، آمریکا و متحدانش نگراناند که چنین سایتهایی به محل نگهداری مواد یا تجهیزات هستهای تبدیل شوند که دسترسی و نظارت بینالمللی بر آنها بسیار دشوار خواهد بود.
به همین دلیل، تحرکات تازه در کلنگ گزلا میتواند بار دیگر پرونده هستهای حکومت تهران را وارد مرحلهای حساستر و پیچیدهتر کند؛ مرحلهای که در آن، هم مذاکرات دیپلماتیک و هم محاسبات نظامی بهشدت به یکدیگر گره خوردهاند.
