تشدید بحران تنگه هرمز؛ حکومت تهران میان نمایش قدرت، فشار سیاسی و هزینههای اقتصادی
تصمیم حکومت تهران برای ادامه بستن تنگه هرمز و جلوگیری سپاه پاسداران از عبور شش کشتی، نشان میدهد که این آبراه راهبردی همچنان به یکی از مهمترین ابزارهای فشار سیاسی و نظامی حکومت تهران در میانه جنگ تبدیل شده است. همزمان، ادامه مذاکرات با عمان برای یافتن راهکاری جهت مدیریت بحران، از تلاش تهران برای حفظ اهرم فشار خود در کنار جلوگیری از گسترش بیشتر درگیریها حکایت دارد.
بر اساس گزارش رسانههای حکومتی، نیروی دریایی سپاه پاسداران بامداد پنجم مرداد با شلیک هشدار مانع عبور شش کشتی شد که به گفته مقامهای حکومت تهران قصد داشتند از «مسیر غیرتعیینشده» در جنوب تنگه هرمز عبور کنند. خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نیز مدعی شد این شناورها با خاموش کردن سامانههای ناوبری و به تحریک ارتش آمریکا وارد مسیر «غیرقانونی» شده بودند. این ادعاها تاکنون بهطور مستقل تأیید نشدهاند.
در ادامه این تحولات، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه حکومت تهران، تأکید کرد که تنگه هرمز همچنان بسته است و مذاکرات با عمان تنها درباره نحوه مدیریت عبور کشتیها انجام میشود و آمریکا در این گفتوگوها نقشی ندارد. او همچنین گزارشهای مربوط به آتشبس را رد کرد و گفت در شرایط کنونی «چیزی به نام آتشبس وجود ندارد».
تنگه هرمز؛ مهمترین اهرم فشار حکومت تهران
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان به شمار میرود و پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم صادرات نفت خام و بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایع جهان از این آبراه عبور میکرد. به همین دلیل، هرگونه محدودیت در تردد کشتیها، تنها یک اقدام نظامی نیست، بلکه پیامدهای گستردهای برای بازار جهانی انرژی، حملونقل دریایی و اقتصاد کشورهای منطقه و جهان به همراه دارد.
حکومت تهران طی سالهای گذشته بارها تهدید کرده بود که در صورت افزایش فشارهای نظامی یا اقتصادی، تنگه هرمز را خواهد بست. اکنون به نظر میرسد این تهدید از مرحله بازدارندگی وارد مرحله اجرا شده و به بخشی از راهبرد حکومت تهران برای مدیریت جنگ تبدیل شده است.
اختلاف بر سر مسیرهای دریایی
یکی از محورهای اصلی اختلاف، اقدام عمان در معرفی مسیرهای جایگزین برای عبور کشتیها در جنوب تنگه هرمز است؛ اقدامی که حکومت تهران آن را مغایر با توافقهای موجود دانسته و بر کنترل خود بر مسیرهای اصلی کشتیرانی تأکید میکند.
این اختلاف نشان میدهد که بحران تنها به رویارویی نظامی محدود نیست، بلکه به رقابت بر سر کنترل حقوقی و عملی مسیرهای دریایی نیز گسترش یافته است. در چنین شرایطی، هرگونه اقدام یکجانبه از سوی طرفهای درگیر میتواند خطر برخوردهای نظامی و حوادث دریایی را افزایش دهد.
مذاکرات در سایه جنگ
در حالی که تهران هرگونه مذاکره مستقیم با آمریکا را رد میکند، گزارشهایی از پیشرفت گفتوگوهای ایران و عمان درباره بازگشایی تنگه هرمز منتشر شده است. همزمان، مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که توقف موقت حملات نظامی با هدف ایجاد فرصت برای پیشبرد مسیر دیپلماتیک انجام شده است.
با این حال، اظهارات متناقض دو طرف نشان میدهد که فاصله قابل توجهی میان مواضع سیاسی و واقعیتهای میدانی وجود دارد. تهران همچنان بر ادامه کنترل سختگیرانه تنگه هرمز تأکید میکند، در حالی که واشینگتن این توقف را اقدامی تاکتیکی برای فراهم شدن فضای مذاکره توصیف کرده است.
پیامدهای منطقهای و جهانی
ادامه بسته بودن تنگه هرمز، علاوه بر افزایش هزینه حملونقل و بیمه نفتکشها، فشار مضاعفی بر اقتصاد کشورهای حاشیه خلیج وارد میکند. همچنین هرگونه اختلال طولانیمدت در این آبراه میتواند بازار جهانی انرژی را با نوسانات شدید قیمت و کاهش عرضه روبهرو کند.
از منظر سیاسی نیز، این بحران نشان میدهد که حکومت تهران همچنان تنگه هرمز را یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی خود در برابر آمریکا و متحدانش میداند. اما در مقابل، تداوم این وضعیت خطر افزایش انزوای بینالمللی، تشدید حضور نظامی قدرتهای خارجی در خلیج و گسترش دامنه درگیریهای منطقهای را نیز به همراه خواهد داشت.
