گزارشی از اعتراضات دانشجویان و واکنش حکومت تهران: بازگشت دانشگاه‌ها به خط مقدم اعتراضات

از دوم اسفند ۱۴۰۴ (۲۱ فوریه ۲۰۲۶)، همزمان با بازگشایی حضوری دانشگاه‌ها پس از تعطیلی‌های طولانی‌مدت، موج تازه‌ای از اعتراضات دانشجویی در جغرافیای ایران آغاز شده است؛ موجی که اکنون وارد چهارمین روز خود شده و از نظر گستره جغرافیایی و سطح رادیکالیسم شعارها، یکی از مهم‌ترین تحرکات دانشگاهی پس از خیزش دی‌ماه ۱۴۰۴ به شمار می‌رود.

این اعتراضات نه‌تنها پایتخت، بلکه مجموعه‌ای از مراکز دانشگاهی در استان‌های مختلف را دربرگرفته و دانشگاه‌ها را بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های مقاومت مدنی تبدیل کرده است.

گسترش جغرافیایی؛ از تهران تا بوشهر و مشهد

اعتراضات از تهران آغاز شد اما به‌سرعت به دیگر شهرها گسترش یافت:

تهران و حومه: بیش از ده دانشگاه درگیر تجمعات بوده‌اند؛ از جمله دانشگاه صنعتی شریف، امیرکبیر (پلی‌تکنیک)، تهران (دانشکده‌های الهیات، هنرهای زیبا، زبان‌های خارجی، کشاورزی و منابع طبیعی)، الزهرا، علم و فرهنگ، شهید بهشتی (دانشکدگان فنی عباسپور)، تربیت مدرس و علم و صنعت.
در برخی موارد درگیری‌های پراکنده با نیروهای بسیجی گزارش شده و نمادهایی چون آتش زدن پرچم رسمی حکومت، برافراشتن پرچم شیر و خورشید و سر دادن شعارهای ساختارشکنانه دیده شده است.

مشهد: دانشگاه فردوسی، علوم پزشکی مشهد، سجاد و فردوس کلاهدوز شاهد تجمعات اعتراضی بوده‌اند. شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور» و «آزادی، آزادی، آزادی» در این شهر برجسته گزارش شده و درگیری‌هایی با نیروهای بسیج دانشجویی رخ داده است.

اصفهان: دانشگاه صنعتی اصفهان صحنه تجمعات گسترده با شعارهای تند علیه ساختار روحانیت حاکم بوده است.

سایر شهرها: گزارش‌هایی از اعتراض در دانشگاه خلیج  بوشهر (همراه با حضور نیروهای لباس‌شخصی برای شناسایی معترضان)، دانشگاه زنجان (تعلیق استاد معترض)، و نیز تحرکاتی در شیراز، تبریز و کرمانشاه منتشر شده است.

این پراکندگی نشان می‌دهد اعتراضات از تمرکز صرف بر پایتخت عبور کرده و به شبکه‌ای چندمرکزی در سطح ملی تبدیل شده است؛ وضعیتی که ظرفیت هماهنگی سراسری را افزایش می‌دهد.

محتوای شعارها؛ گذار از مطالبات صنفی به نقد ساختاری

بخش مهمی از تجمعات به مناسبت چهلم کشته‌شدگان خیزش دی‌ماه ۱۴۰۴ برگزار شده است. مطالبات مطرح‌شده ترکیبی از عدالت‌خواهی، آزادی‌های مدنی و نقد مستقیم ساختار ولایت فقیه بوده است.

شعارهای محوری شامل:

• «کشته ندادیم که سازش کنیم»

• «مرگ بر دیکتاتور»

• «زن، زندگی، آزادی»

• «نه سلطنت، نه رهبری؛ آزادی و برابری»

در برخی دانشگاه‌ها، نشانه‌هایی از گرایش‌های ملی‌گرایانه نیز مشاهده شده؛ از جمله یا اشاره به نام‌های پیش از انقلاب برخی دانشگاه‌ها. همزمان، بخشی از فعالان دانشجویی بر استقلال جنبش از هر دو جریان سلطنت‌طلب و حاکمیت تأکید کرده و دانشگاه را «صدای سوم» توصیف می‌کنند.

این تنوع شعاری نشان می‌دهد که جنبش دانشجویی در حال بازتعریف هویت سیاسی خود است؛ هویتی که همزمان هم عدالت‌خواه و هم ضداستبدادی تعریف می‌شود.

واکنش حکومت تهران؛ فشار امنیتی و عقب‌نشینی‌های تاکتیکی

واکنش حکومت تهران ترکیبی از ابزارهای امنیتی و مدیریتی بوده است:

• ورود نیروهای بسیجی و لباس‌شخصی به دانشگاه‌های تهران، شریف، امیرکبیر و مشهد

• ممنوع‌الورودی گسترده دانشجویان

• تهدید به تعطیلی یا مجازی‌سازی کلاس‌ها

• تصویربرداری و شناسایی فعالان

• تعلیق دانشجویان و اساتید

با این حال، برخی وعده‌های مشروط برای لغو محدودیت‌ها ـ مانند آنچه در دانشگاه شریف گزارش شده ـ نشانه‌ای از نگرانی ساختار امنیتی از گسترش موج اعتراضی تلقی می‌شود.

تحولات اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد دانشگاه بار دیگر به موتور محرک اعتراضات اجتماعی تبدیل شده است. نسلی که تجربه سرکوب دی‌ماه را پشت سر گذاشته، نه‌تنها عقب‌نشینی نکرده بلکه با صراحت بیشتری مطالبات ساختاری را مطرح می‌کند.

اگر این موج بتواند به سایر اقشار ـ از جمله کارگران، معلمان و طبقه متوسط شهری ـ پیوند بخورد، احتمال تبدیل آن به نقطه عطفی در بحران مشروعیت حکومت تهران افزایش می‌یابد. در مقابل، تشدید سرکوب می‌تواند دامنه نارضایتی را از محیط دانشگاه به خیابان‌های شهرها منتقل کند.

این اعتراضات نه‌تنها پایتخت، بلکه مجموعه‌ای از مراکز دانشگاهی در استان‌های مختلف را دربرگرفته و دانشگاه‌ها را بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین کانون‌های مقاومت مدنی تبدیل کرده است.