رد پای اقتصادی مجتبی خامنهای در اروپا؛ معاملهای چندصد میلیون یورویی که در وین متوقف شد
روزنامه اتریشی Der Standard در گزارشی تحقیقی پرده از ابعاد تازهای از فعالیتهای اقتصادی مجتبی خامنهای برداشته و تأکید کرده است که شبکه مالی نزدیک به او، صرفاً به جغرافیای ایران محدود نمیشود و تا قلب اروپا و اتریش امتداد یافته است. بر اساس این گزارش، تلاش برای نفوذ اقتصادی در اروپا همزمان با نقش پررنگ او در معادلات قدرت داخلی، تصویری پیچیده از پیوند اقتصاد، سیاست و جانشینی در ساختار حاکمیت تهران ترسیم میکند.
بهنوشته این روزنامه، مجتبی خامنهای در سال ۲۰۲۴ از طریق یک واسطه ثروتمند نزدیک به خود که در بریتانیا تحت تحریم قرار دارد وارد مذاکراتی برای خرید شرکت Blue River Holding در وین شده است؛ شرکتی که سالها امتیاز فروشگاههای زنجیرهای SPAR را در ایران در اختیار داشت. با این حال، افشای این شبکه و لغو امتیاز اسپار در ایران، معاملهای چندصد میلیون یورویی را در «دقیقه نود» متوقف کرده است.
این گزارش، همزمان به جایگاه سیاسی مجتبی خامنهای نیز میپردازد؛ چهرهای که در سناریوهای جانشینی علی خامنهای بهعنوان یکی از گزینههای اصلی مطرح میشود. سناریویی که بهگفته ناظران، در بستر اعتراضات سراسری، سرکوب خونین و بحران اقتصادی عمیق، با تردیدها و علامت سؤالهای جدی روبهروست.
از منظر حقوقی و تحریمی، مجتبی خامنهای از سال ۲۰۱۹ تحت تحریمهای شدید ایالات متحده آمریکا قرار دارد و بهعنوان یکی از چهرههای کلیدی در سازماندهی سرکوب در ایران معرفی شده است. در سطح اتحادیه اروپا، نام او بهصورت فردی فهرست نشده، اما نهادهای زیر نفوذش از جمله سپاه پاسداران حکومت تهران در فهرست تحریمها قرار دارند؛ وضعیتی که هرگونه معامله مستقیم یا غیرمستقیم با شبکه نزدیک به او را برای شرکتهای بینالمللی بهشدت پرریسک میکند.
بهگزارش در استاندارد، حلقه اتصال این شبکه به اتریش همان شرکت بلو ریور هولدینگ است؛ شرکتی با عنوان فعالیت «تجاری» که سالها حق استفاده از برند اسپار را در ایران در اختیار داشت. مدل کاری SPAR International مستقر در آمستردام بر اعطای امتیاز نام تجاری به شرکتهای محلی در ازای دریافت حق امتیاز استوار است و در ایران، این امتیاز بهواسطه شرکتی ثبتشده در وین اعمال میشد.
نویسندگان گزارش تأکید میکنند که پشت بلو ریور، شبکهای از ایرانیان مقیم خارج عمدتاً در اتریش قرار دارد که در سالهای گذشته بهدلیل «ارتباطات نزدیک با هسته حاکمیت در تهران» خبرساز شدهاند. انتخاب یک برند بینالمللی کمحساسیت مانند اسپار نیز، از نگاه این گزارش، مزیتی راهبردی برای این شبکه بوده است: نامی قابل اعتماد که در نگاه نخست، پیوندی با ساختار قدرت در ایران تداعی نمیکند و میتوانست برای تسهیل رفتوآمد، اخذ ویزا یا طراحی سازوکارهای مالی به سمت تهران، پوشش مناسبی فراهم آورد.
در جمعبندی، گزارش در استاندارد نشان میدهد که توقف این معامله صرفاً یک شکست اقتصادی نیست؛ بلکه نشانهای از افزایش حساسیت نهادهای اروپایی نسبت به شبکههای مالی نزدیک به قدرت در تهران است حساسیتی که میتواند معادلات جانشینی، مسیرهای دورزدن تحریم و نفوذ اقتصادی در اروپا را وارد مرحلهای تازه از چالش و نظارت کند.
