«ختم خزعل»؛ فریادی ادبی علیه فراموشی و بازخوانی هویت اهوازی
به گزارش بخش عربی سایت الاحواز رمان «ختم خزعل» تازهترین اثر دکتر هدی النعیمی، نویسنده و منتقد قطری، با انتشار از سوی انتشارات دارالعین در قاهره، بهعنوان اثری ادبی–انسانی، بار دیگر پرونده تاریخی و فراموششده اهواز را به متن ادبیات عرب بازگردانده است؛ پروندهای که از زمان اشغال این سرزمین توسط حکومت تهران در سال ۱۹۲۵، همواره در حاشیه روایتهای رسمی قرار داشته است.
این رمان با تمرکز بر رنجها، تبعید، و سرکوب مردم عرب اهواز، تلاشی آگاهانه برای شکستن دیوار سکوت و مقابله با حذف تاریخی هویت اهوازی به شمار میرود؛ تلاشی که ادبیات را به ابزاری برای مقاومت فرهنگی تبدیل میکند.
عربستان؛ از شکوه تا تبعید
داستان «ختم خزعل» در سرزمین اشغالی اهواز ــ که در تاریخ با نام عربستان شناخته میشد ــ روایت میشود؛ سرزمینی عربی که بیش از یک قرن پیش، پس از الحاق اجباری به تهران، موجودیت سیاسی خود را از دست داد و حاکم عرب آن، شیخ خزعل کعبی، به تبعید فرستاده شد.
رمان، زندگی و سرنوشت خانواده شیخ عزیز اهوازی را دنبال میکند و با تمرکز ویژه بر شیخ عزیز و همسرش رقیه، فراز و فرودهای شکوه و سقوط، قدرت و تبعید را به تصویر میکشد. در این میان، «ختم خزعل» به نمادی چندلایه بدل میشود: نشانهای از عظمت ازدسترفته، اقتدار تبعیدشده و حافظهای زنده که تاریخ خاموششده را نسل به نسل منتقل میکند.
این «ختم» نهفقط یک شیء، بلکه حامل حافظه جمعی مردمی است که روایتشان یا سرکوب شده یا هرگز اجازه بروز نیافته است.
دکتر النعیمی در این اثر، با تلفیق واقعگرایی تاریخی و تخیّل ادبی، از تکنیکهای مدرن روایت همچون چندصدایی و زاویه دیدهای متنوع بهره میگیرد. همین امر سبب میشود شخصیتها زنده و ملموس باشند و فضاها ــ از کاخهای شیخ خزعل گرفته تا بازارها و سواحل ــ به صحنههایی پویا و قابل لمس برای خواننده تبدیل شوند.
رمان، فراتر از بازگویی تاریخ، به پرسش از مفاهیمی چون قدرت، تبعید، سرکوب و حافظه فرهنگی میپردازد و بر نقش یادآوری بهعنوان شکلی از مقاومت در برابر حذف هویت تأکید میکند.
«ختم خزعل» صرفاً یک اثر داستانی نیست؛ بلکه بیانیهای ادبی در دفاع از هویت اهوازی و اعتراض به دههها حاشیهنشینی و انکار تاریخی است. این رمان نشان میدهد که چگونه ادبیات میتواند صدای مردمی باشد که روایت رسمی، آنان را به سکوت واداشته است.
حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب قاهره
این رمان هماکنون در نمایشگاه بینالمللی کتاب قاهره ۲۰۲۶، سالن ۱، غرفه B32 عرضه شده و با استقبال قابل توجه منتقدان و رسانهها مواجه شده است. ارزیابیهای اولیه، «ختم خزعل» را اثری شاخص میدانند که با زبانی فاخر و روایتی انسانی، دریچهای عمیق به مسئله اهواز میگشاید.
نویسندهای با کارنامه علمی و ادبی درخشان
دکتر هدی النعیمی از چهرههای برجسته علمی و فرهنگی جهان عرب است. او دارای مدرک کارشناسی فیزیک از دانشگاه قطر، کارشناسی ارشد فیزیک هستهای از دانشگاه عین شمس و دکترای فیزیک زیستی–پزشکی از دانشگاه قاهره است. در کنار فعالیت دانشگاهی، حضوری فعال در حوزه ادبیات داشته و در کنفرانسها و محافل فرهنگی متعددی مشارکت کرده است.
النعیمی تاکنون جوایز مهمی از جمله جایزه خلاقیت داستانی و جایزه رمان کتارا ۲۰۲۵ را از آن خود کرده و آثار داستانی و نقدی متعددی در کارنامه دارد. انتشار «ختم خزعل» را میتوان نقطه عطفی در پیوند ادبیات عرب با مسئله اهواز دانست؛ رمانی که تاریخ را بازمیخواند و صدای انسانی خاموششده را دوباره زنده میکند.
