بستن موقت تنگه هرمز توسط حکومت تهران در سایه بنبست دیپلماتیک و شکست مذاکرات
همزمان با برگزاری دور تازه مذاکرات میان حکومت تهران و ایالات متحده در ژنو، حکومت تهران با اجرای یک رزمایش نظامی، برای ساعاتی تردد شناورها در تنگه هرمز را متوقف کرد؛ اقدامی که فراتر از یک مانور معمولی ارزیابی شده و در بحبوحه گزارشها درباره آمادگی آمریکا و اسرائیل برای سناریوی «شکست مذاکرات» انجام شده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری حکومتی تسنیم، در مرحله دوم رزمایش موسوم به «کنترل هوشمند تنگه هرمز»، عبور و مرور شناورها بهطور موقت ممنوع شد. علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، اعلام کرد با صدور وضعیت «کلیر»، تمامی شناورها موظف به توقف در پشت این گذرگاه راهبردی بودند. بهطور همزمان، وبسایت سمافور نیز تأیید کرد که این اقدام دقیقاً در روز برگزاری مذاکرات هستهای در ژنو صورت گرفته است.
شایان ذکر است که بستن موقت تنگه هرمز، که یکی از حیاتیترین شریانهای انرژی جهان بهشمار میرود، حامل پیامی فراتر از یک رزمایش فنی است. روزانه حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت، معادل نزدیک به یکپنجم مصرف جهانی، از این گذرگاه عبور میکند؛ موضوعی که هرگونه اختلال—even موقت—را به مسئلهای با پیامدهای جهانی تبدیل میکند. جمهوری اسلامی طی بیش از یک دهه گذشته بارها تهدید کرده در صورت اقدام نظامی علیه خود، تنگه هرمز را خواهد بست؛ تهدیدی که این بار در قالب یک اقدام عملی، هرچند کوتاهمدت، بازتولید شد.
در ادامه این تحرکات، حسن مقصودلو، سخنگوی رزمایش مرکب دریایی ایران و روسیه، از برگزاری رزمایش مشترک دو کشور در دریای عمان و شمال اقیانوس هند خبر داد؛ نشانهای از تلاش حکومت تهران برای نمایش پیوندهای نظامی خود در سطح منطقهای و فرامنطقهای، آن هم در شرایط افزایش فشارهای غرب.
در سوی مقابل، وبسایت اسرائیلی والانیوز گزارش داد ارتش اسرائیل هماهنگی نزدیکی با فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا و مقامات پنتاگون برای آمادگی در برابر سناریوی شکست مذاکرات دارد. بهنوشته این رسانه، در محافل امنیتی اسرائیل این ارزیابی وجود دارد که رزمایش سپاه در تنگه هرمز بخشی از آمادگی تهران برای تشدید تنش در صورت فروپاشی گفتوگوهاست.
همزمان، وبسایت تخصصی وار زون با اشاره به استقرار گسترده نیروهای نظامی آمریکا در نزدیکی ایران گزارش داد که آرایش نظامی واشینگتن وارد مراحل پیشرفتهتری شده است. بر اساس دادههای رهگیری پروازها، جنگندههای پیشرفته اف-۲۲ و اف-۱۶، هواپیماهای هشدار زودهنگام و حتی یک فروند هواپیمای جاسوسی یو-۲ یا در مسیر اروپا قرار دارند یا بهتازگی وارد این قاره شدهاند؛ تحرکاتی که از نگاه تحلیلگران، صرفاً جنبه بازدارندگی نمادین ندارد.
این تحولات در ادامه تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه رخ میدهد؛ حضوری که با اعزام ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، استقرار ناوشکنها و انتقال بمبافکنهای سنگین در ماههای اخیر همراه بوده است. همزمان، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، طی دو ماه گذشته بارها درباره سیاستهای هستهای، موشکی و سرکوب داخلی جمهوری اسلامی هشدار داده و اعلام کرده تهران زمان محدودی برای تغییر مسیر در اختیار دارد.
شایان ذکر است، بستن موقت تنگه هرمز را میتوان بخشی از جنگ روانی و راهبرد فشار متقابل دانست؛ تلاشی از سوی حکومت تهران برای القای توان بازدارندگی در شرایطی که مذاکرات در بنبست قرار گرفته و فشارهای خارجی و داخلی افزایش یافته است. با این حال، تجربههای پیشین نشان میدهد چنین نمایشهایی بیش از آنکه به تقویت موقعیت سیاسی حکومت منجر شود، خطر تشدید تنش و تحمیل هزینههای سنگینتر اقتصادی و امنیتی را برای مردم جغرافیای ایران به همراه دارد.
همزمانی رزمایش در تنگه هرمز با مذاکرات ژنو و آمادگی نظامی آمریکا و اسرائیل، تصویری از منطقهای ارائه میدهد که در آستانه یک تصمیم حساس قرار دارد؛ جایی که دیپلماسی شکننده، زیر سایه تهدیدهای نظامی، ممکن است جای خود را به مرحلهای پرهزینهتر از رویارویی بدهد.
