اعتراف «جیدی ونس» به بنبست گفتوگو با حکومت تهران: خامنهای رهبرپنهان مذاکرات
جیدی ونس، معاون اول دونالد ترامپ، با ترسیم تصویری صریح از ساختار قدرت در حکومت تهران تأکید کرد که تصمیمگیر اصلی در ایران نه رئیسجمهور، بلکه رهبر حکومت تهران است؛ مقامی که نه پاسخگوست و نه امکان گفتوگوی مستقیم با او وجود دارد. اظهاراتی که عملاً از بنبست دیپلماسی با تهران پرده برمیدارد.
ونس با اشاره به تجربه آمریکا در گفتوگو با قدرتهای رقیب گفت: «ترامپ میتواند مستقیماً با پوتین یا شی جینپینگ صحبت کند؛ حتی با کشورهایی که روابط خصمانهای با آنها داریم.» اما به گفته او، وضعیت ایران متفاوت و «واقعاً عجیب» است؛ زیرا طرف اصلی قدرت، از دسترس دیپلماتیک خارج است. او افزود: «به نظر میرسد وزیر امور خارجه با رهبر در ارتباط است و ما هم عمدتاً با همان فرد در تماس بودهایم؛ اما انجام دیپلماسی با کشوری که نمیتوانید با رأس قدرتش صحبت کنید، بسیار دشوار است.»
این اظهارات در بستر تحلیلی، شکاف ساختاری در حاکمیت ایران را برجسته میکند؛ جایی که نهاد ریاستجمهوری عملاً نقش اجراییِ کماثر دارد و تصمیمهای راهبردی در حلقهای بسته و غیرپاسخگو اتخاذ میشود. نتیجه چنین ساختاری، دیپلماسی نیابتی و غیرشفاف است؛ گفتوگو با واسطههایی که اختیار نهایی ندارند و همین امر هر توافقی را فاقد دوام و ناپایدار میکند.
براساس این گزارش می توان به مقایسهای معنادار اشاره کرد که: رهبر حکومت تهران، مانند ملا عمر و هبتالله آخوندزاده در طالبان، مدعی مشروعیت الهی است؛ مدعایی که او را از پاسخگویی به رسانهها و افکار عمومی بینیاز میپندارد. این رویکرد، تمرکز اختیارات مطلق بر جان و مال مردم را توجیه میکند و رهبر را در جایگاه «ولی امر» فراتر از مرزها مینشاند؛ رقابتی ایدئولوژیک با رهبری طالبان که خود را «امیرالمؤمنین» میداند.
شایان ذکر است که اظهارات ونس روشن است: تا زمانی که کانال مستقیم با تصمیمگیر واقعی در تهران وجود نداشته باشد، دیپلماسی نهتنها دشوار، بلکه ذاتاً ناکارآمد خواهد بود. بنبستی که پیامدهایش از میز مذاکره فراتر میرود و بر امنیت منطقهای و محاسبات جهانی سایه میاندازد.
