اعدامهای پنهانی معترضان در زندانها؛ «قتل حکومتی» خارج از هر روند قضایی
گزارشها و روایتهای رسیده از منابع حقوق بشری و خانوادههای بازداشتشدگان نشان میدهد که حکومت تهران در جریان سرکوب اعتراضات، به شیوهای سیستماتیک دست به اعدام پنهانی معترضان در زندانها میزند؛ روندی که نه بر پایه دادگاه علنی و نه با حضور قاضی مستقل انجام میشود و عملاً مصداق قتل حکومتی است.
بر اساس این گزارشها، شماری از معترضان بازداشتشده، بدون دسترسی به وکیل، بدون تفهیم اتهام روشن و بدون طی هرگونه فرآیند قضایی، در بازداشتگاهها و زندانها جان خود را از دست میدهند. منابع مطلع میگویند این مرگها اغلب با سناریوهای ساختگی مانند «ایست قلبی»، «خودکشی» یا «عارضه ناگهانی» اعلام میشود؛ در حالی که شواهد میدانی و شهادت همبندان، از اعدام با طناب دار، شکنجه منجر به مرگ یا مسمومیتهای دارویی هدفمند حکایت دارد.
فعالان حقوق بشر تأکید میکنند که این شیوهها بهگونهای طراحی شدهاند که ردی از حکم رسمی اعدام بر جای نگذارند و امکان پیگیری حقوقی را از خانوادهها و نهادهای بینالمللی سلب کنند. به گفته آنان، استفاده از داروهای خاص برای ایجاد نارسایی تنفسی یا قلبی، یکی از روشهایی است که در سالهای اخیر بهطور فزاینده گزارش شده است؛ روشی که مرگ را «طبیعی» جلوه میدهد اما در واقع ابزار خاموش حذف مخالفان است.
این گزارشها در ادامه الگوی شناختهشدهای قرار میگیرد که حکومت تهران طی دههها به کار گرفته است؛ از اعدامهای دهه شصت تا مرگهای مشکوک در بازداشتگاهها در اعتراضات سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱. تفاوت امروز، به گفته ناظران، سرعت، پنهانکاری و گستردگی بیشتر این اعدامهای غیررسمی است؛ بهویژه در شرایطی که فشار افکار عمومی و نظارت بینالمللی افزایش یافته است.
خانوادههای قربانیان اغلب با تهدید، ارعاب و اجبار به سکوت مواجه میشوند؛ تحویل پیکرها با تأخیر، ممنوعیت برگزاری مراسم عمومی و شرطگذاری برای دفن، بخشی از این فشارهاست. در مواردی نیز محل دفن اعلام نمیشود یا دفن شبانه و تحت کنترل امنیتی انجام میگیرد؛ اقداماتی که هدف آن پاککردن آثار جنایت و جلوگیری از شکلگیری مطالبهگری اجتماعی است.
نهادهای حقوق بشری هشدار دادهاند که این روند، نقض فاحش حق حیات و دادرسی عادلانه است و میتواند مصادیق جنایت علیه بشریت را در بر گیرد. آنان خواستار تشکیل سازوکارهای مستقل حقیقتیاب، دسترسی به زندانها و پاسخگویی آمران و عاملان این مرگها شدهاند.
